این قسمت از برنامه «اسلام در آینه علم» به موضوع دربند، قدیمی‌ترین شهر روسیه با عنوان «دربند: دروازه‌ای به سوی توحید» اختصاص یافته. کارشناس این برنامه دمیر زینیورویچ خیرالدینوف / Дамир Зинюрович Хайретдинов، قوم‌شناس و مورخ است.
دمیر خیرالدینوف (متولد 1972 در مسکو)، تاریخ‌نگار و قوم‌شناس روسی، معاون (و پیش‌تر رئیس) دانشگاه اسلامی مسکو و دارای مدرک دکترای تاریخ است. او تحصیلات عالی خود را در دانشگاه دولتی علوم انسانی روسیه با نگارش پایان‌نامه‌ای درباره گسترش اسلام در میان تاتارهای فدراسیون روسیه در نیمه دوم دهه ۱۹۸۰ و نیمه اول دهه ۱۹۹۰ به پایان رساند و در سال ۲۰۰۲ در انستیتوی قوم‌شناسی و انسان‌شناسی آکادمی علوم روسیه از رساله دکترای خود با موضوع تاریخ جامعه مسلمانان مسکو از قرن چهاردهم تا آغاز قرن بیستم دفاع کرد. او در دهه ۱۹۹۰ در مرکز روسی نگهداری و مطالعه اسناد تاریخ معاصر، مرکز فرهنگی اسلامی روسیه و کنگره اسلامی روسیه کار کرد، در سال‌های ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۷ در مؤسسه زبان عربی دانشگاه ام‌القری در مکه تحصیل کرد، از ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۶ دبیر بخش اسلامی سفارت عربستان سعودی در مسکو بود و در سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۱ معاون رئیس اداره دینی مسلمانان استان نیژنی نووگورود و معاون پژوهشی انستیتوی اسلامی نیژنی نووگورود بود. او از سال ۲۰۰۷ عضو هیئت تحریریه تفسیر قرآن عبدالله یوسف علی، از مارس ۲۰۱۱ سردبیر نشریه رسمی اداره دینی مسلمانان بخش اروپایی روسیه «منبر اسلام» است.
وی آثاری مانند «جامعه مسلمانان مسکو در قرن چهاردهم تا آغاز قرن بیستم» (۲۰۰۲) و «اسلام در استان نیژنی نووگورود» (۲۰۰۷) را نگاشته، چند کتاب درباره تاریخ اسلام ترجمه کرده و سرویراستار مجموعه فرهنگ‌های دایرة‌المعارفی «اسلام در فدراسیون روسیه» است.
بخش اول:
این قسمت از گفت‌وگو با مقدمه‌ای کوتاه آغاز می‌شود، ابتدا به مهمان و موضوع بحث می‌پردازد و سپس نخستین سکونتگاه‌های قلمرو دربند را بررسی می‌کند. در ادامه، حضور هخامنشیان در ماورای قفقاز و مفهوم «دروازه‌های بسته» مطرح می‌شود و پس از آن به آلبانیای قفقاز و مسیحیت در منطقه پرداخته می‌شود. بخش بعدی به افسانه‌های دربند و پژوهش‌های تاریخی اختصاص دارد و سپس اسلام در قفقاز و خاقانات خزر بررسی می‌شود. در ادامه، دربند به‌عنوان قطب مهم لجستیکی و فضای گفت‌وگوی بین‌ادیانی معرفی می‌شود و اسلام در خودِ شهر دربند و منابع تاریخی مربوط به آن تحلیل می‌شود. سپس پرسش «چرا روس‌ها در این سال‌ها به دربند نیاز داشتند؟» مطرح می‌شود و پس از آن سلجوقیان و دربند، ویژگی‌های دربند به‌عنوان شهر قرون وسطایی، تهاجم مغول، قرن پانزدهم و بار دیگر حضور روس‌ها در منطقه بررسی می‌شود.
بخش دوم:
این بخش نخست به قطبی‌شدن جامعه می‌پردازد و سپس به صفویان و عثمانیان، درگیری‌ها و مهاجرت‌ها، تأثیر پادشاهان، گارد شاهان و حکومت عثمانی می‌رسد. در ادامه، امپراتوری روسیه، وضعیت ژئوپلیتیکی قفقاز، لشکرکشی ایرانی پتر کبیر و تصرف دربند بررسی می‌شود و پس از آن تأثیر روسیه بر دربند، مبارزهٔ روانی و مطالعهٔ اسلام، نادرشاه و خشونت او، و ادغام دربند در امپراتوری روسیه مطرح می‌شود. بخش‌های بعدی به شهرسازی و تغییرات قومی، کاظم‌بک و سهم او در اسلام‌شناسی، تأثیر جنبش انقلابی بر دربند، مشکلات اجتماعی و سیاسی شهر، جنگ داخلی و پیامدهای آن، قدرت شوروی و سرکوب‌های مذهبی، و حذف مخالفان مذهبی اختصاص دارد. در پایان نیز تأثیر جنگ جهانی دوم و داغستان در جنگ بزرگ میهنی، سیاست مذهبی پس از جنگ، تغییرات قومی-جمعیتی دربند، درگیری‌های قومی-مذهبی معاصر، آیندهٔ دربند، اهمیت فرهنگی آن و دربند به‌عنوان مقصد گردشگری بررسی می‌شود.
