مهمان این قسمت برنامهٔ «اسلام در آیینهٔ علم»، آلفرد کاشافویچ بوستانوف / Альфрид Кашафович Бустанов است. وی دارای دکترای فلسفه، تاریخ و شرقشناسی است. این گفتوگو در فضای تاریخی مسجد مرجانی در کازان برگزار شده و آندری لوکاشف، مجری برنامه، با مهمان خود دربارهٔ ابعاد پنهان تاریخی این مسجد قدیمی، نقش و جایگاه شهاب الدین مرجانی در تمدن اسلامی و نیز تلاش مشاهیر و فقیهان از جمله امامانی همچون احمد ذکی و عبدالخبیر در پاسداری از میراث دینی به بحث نشسته است.
در ادامه، به کلیت فرهنگ و تاریخ قوم تاتار، وضعیت کنونی جمهوری تاتارستان و پدیدهٔ مهاجرت در میان این قوم پرداخته میشود. یکی از محورهای چالشبرانگیز گفتگو، واکاوی بحران تصوف در میان مسلمانان روسیه و هویت تاریخیِ برگرفته از بلغار کهن است. همچنین با مرور زندگی عبدالمجید قادری، به فرایند پیچیدهٔ اسلامیسازی تاتارها و بلغارها، نقد منابع تاریخی و ارزش روایتهای کهن، و نقش قبور اولیا در باور عامه اشاره میشود. در این میان، به «دام»های آرشیوی در پژوهشهای تاریخی و بازتعریف امواج مختلف اسلامسازی در طول اعصار نیز توجه ویژهای شده است.
گفتگو سپس به عصر حاضر کشیده میشود و تنوع اشکال اسلامیسازی و جریان بازگشت به دین در میان نسل جوان دههٔ نود میلادی را بررسی میکند. تحول مدرنیستی در جهان اسلام، تکثر برداشتها از دین، راهکارهای حل تعارضات درونیِ فکری، و نیز جدالهای کلامی پیرامون «حلال» و «حرام»، از دیگر موضوعات داغ این برنامه است. در همین راستا، تفاوت آشکار میان اسلام شهری در کلانشهری چون کازان با اسلام حاکم بر مناطق روستایی، و نیز تأثیر شگرف پدیدههای شهرنشینی و اشتراکیسازی بر کارکرد دین، به خوبی تبیین میشود.
در بخشهای پایانی، به پدیدهٔ «روسوفونی» (گرایش به زبان و فرهنگ روسی) و چالشهای فرهنگی ناشی از آن، همراه با دگرگونیهای زبانی در محافل مسلمانان پرداخته شده و کاستیهای نظام آموزش اسلامی به نقد کشیده میشود. با این حال، گفتگو در نهایت با نگاهی امیدوارانه به کازان و روابط نیک و برادرانهٔ اقوام مختلف در این شهر خاتمه مییابد؛ شهری که میتواند الگویی ارزشمند از صلح، مدارا و ثبات در جامعهای چندفرهنگی باشد.
