در این قسمت از برنامهٔ «اسلام در آیینهٔ علم»، آندری لوکاشف میزبان دکتر توفیق ابراهیم / Тауфик Ибрагим، از برجستهترین چهرههای اسلامشناسی در روسیه، پژوهشگر ارشد انستیتوی شرقشناسی آکادمی علوم روسیه است. ایشان دارای دکترای علوم فلسفی بوده و استاد دانشگاه هستند و در این نشست علمی، دیدگاههای ژرف خود را دربارهٔ چیستی فلسفه و الهیات اسلامی و کارآمدی آنها در عصر حاضر بیان میکنند.
این گفتگوی تخصصی به پرسشهای بنیادینی میپردازد که همواره ذهن اندیشمندان را مشغول داشته است: آیا الهیات میتواند در چارچوب اسلامی تعریف شود؟ و چگونه میتوان میان عقل استدلالی و متن مقدس آشتی برقرار کرد؟ ظاهرگرایان کسیتند؟ توفیق ابراهیم در خلال این مصاحبه، از نقش اندیشمندان مسلمان در بازیابی و انتقال میراث فلسفی یونان باستان به جهان عرب سخن میگوید و نشان میدهد که این تعامل فرهنگی تا چه اندازه در تکوین تمدن اسلامی مؤثر بوده است.
از دیگر محورهای مهم این برنامه، واکاوی نسبت فیلسوفان با عالمان دینی و چالشهای پیشروی آنان در مواجهه با نصوص وحیانی است. همچنین مسئلهٔ دیرینهٔ جبر و اختیار، نسبت مشیت الهی با آزادی ارادهٔ انسان، و امکان انطباق احکام فقهی با زیستن در جوامعی که مسلمانان در اقلیت به سر میبرند، از جمله مباحثی است که با نگاهی عمیق و نقادانه بررسی میشود. مهمان برنامه همچنین به بازگشت اصلاحگرایی اسلامی به میراث فلسفهٔ مشائی (فلسفه) اشاره میکند و توضیح میدهد که چرا این رویارویی با سنت فلسفی، در دورهٔ معاصر دوباره اهمیت یافته است.
این گفتگوی پربار که با طرح پرسشهایی دقیق و پاسخهایی مستدل همراه است، نه تنها برای پژوهشگران حوزهٔ اسلامشناسی، بلکه برای هر علاقمندی که به دنبال درکی جامعتر از نسبت عقل و دین در جهان اسلام است، سفری فکری و تأملبرانگیز به شمار میرود.
