حمید هادوی، رئیس بنیاد مطالعات اسلامی ابن‌سینا، در رویداد «دین و قدرت در ایران؛ در چشم‌اندازی تاریخی» که ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵ در انستیتو اطلاعات علمی علوم اجتماعی آکادمی علوم روسیه برگزار شد، به تبیین نقش ایران‌شناسی در توسعه گفت‌وگوی علمی و فرهنگی میان ایران و روسیه پرداخت.
وی با تأکید بر اهمیت شناخت متقابل ملت‌ها، گسترش همکاری‌های پژوهشی، ترجمه و انتشار منابع علمی و تقویت ارتباط میان مراکز علمی و فرهنگی دو کشور را از عوامل مؤثر در تعمیق روابط ایران و روسیه دانست. برای مطالعه متن کامل سخنرانی ایشان، به متن زیر مراجعه کنید.
به نام خداوند بخشنده و مهربان
آقای سفیر جمهوری اسلامی ایران، آقای رئیس انستیتو [اطلاعات علمی علوم اجتماعی آکادمی علوم روسیه]، استادان و پژوهشگران گرامی، میهمانان ارجمند! برای من افتخار بزرگی‌ست که امروز در جمع شما، در میان دانشمندان و پژوهشگران، حضور دارم.
ایران‌شناسی در روسیه تاریخی دیرینه و غنی دارد. علاقه به زبان فارسی، تاریخ و فرهنگ ایران قرن‌ها پیش در روسیه شکل گرفت و به‌ویژه در قرن‌های هجدهم و نوزدهم میلادی، هم‌زمان با شکل‌گیری مراکز علمی و دانشگاهی شرق‌شناسی، با شتاب بیشتری توسعه یافت. سن‌پترزبورگ، کازان و مسکو به مراکز مهم مطالعات شرق‌شناسی تبدیل شدند. در این شهرها، مکاتب شرق‌شناسی شکل گرفتند، آثار علمی پدید آمدند و نسخه‌های خطی ارزشمند فارسی و عربی گردآوری شدند. با این‌حال، از نظر من، اهمیت ایران‌شناسی امروز بسیار فراتر از مطالعه گذشته است. ایران‌شناسی می‌تواند و باید یکی از ابزارهای مهم گفت‌وگوی علمی و فرهنگی میان ایران و روسیه باشد.
ما اغلب روابط دو کشور را در درجه نخست از منظر سیاسی یا اقتصادی بررسی می‌کنیم. اما روابط پایدار میان ملت‌ها بدون شناخت عمیق و متقابل از تاریخ، فرهنگ، ادبیات و سنت‌های فکری یکدیگر امکان‌پذیر نیست. روسیه و ایران هر دو از تمدن‌هایی کهن، تجربه تاریخی غنی و سنت‌های نیرومند فکری و ادبی برخوردارند. بنابراین، هرچه جوامع ما شناخت بیشتری از یکدیگر داشته باشند، گفت‌وگو میان دو کشور نیز می‌تواند پربارتر و پایدارتر باشد. در این میان، ایران‌شناسی می‌تواند نقشی ویژه ایفا کند.
نخست، در حوزه علمی؛ از طریق پژوهش‌های مشترک، تبادل استادان و دانشجویان، انتشار آثار علمی و همکاری در زمینه نسخه‌های خطی و اسناد تاریخی. دوم، در حوزه فرهنگی؛ ضروری است که جامعه روسیه بیش از پیش با میراث ادبی، فلسفی، هنری و دینی ایران آشنا شود. به همان اندازه نیز اهمیت دارد که ایرانیان شناخت بهتری از تاریخ و فرهنگ روسیه پیدا کنند. و سرانجام، باید به بُعد انسانی این روابط توجه داشت. شناخت عینی و علمی ملت‌ها از یکدیگر به کاهش سوءتفاهم‌ها و شکل‌گیری اعتماد بیشتر میان جوامع ما کمک می‌کند.
در کنار مطالعه نسخه‌های خطی، تاریخ و ادبیات کلاسیک، باید ایران معاصر را با تحولات فکری، فرهنگی، اجتماعی و علمی آن نیز بشناسیم. برای تحقق این هدف، تقویت پیوندهای میان مراکز ایران‌شناسی روسیه و مؤسسات علمی و فرهنگی ایران اهمیت ویژه‌ای دارد.
در هر دو کشور، پژوهش‌ها و منابع ارزشمند بسیاری وجود دارد که هنوز برای پژوهشگران طرف مقابل به‌اندازه کافی شناخته‌شده نیستند. طرح‌های پژوهشی مشترک، ترجمه آثار، برگزاری کنفرانس‌های علمی و حمایت از پژوهشگران جوان می‌توانند دامنه این همکاری‌ها را به‌طور چشمگیری گسترش دهند. در همین راستا، مایلم به‌طور ویژه به انتشار شماره اختصاصی مجله «دولت، دین و کلیسا در روسیه و خارج از کشور» با موضوع ایران اشاره کنم. از سردبیر این مجله و نویسندگان این شماره صمیمانه تبریک می‌گویم و برای آنان موفقیت‌های علمی بیشتری آرزو دارم.
بنیاد ابن‌سینا نیز می‌کوشد سهم خود را در توسعه این حوزه ایفا کند. ما بنیاد را همچون پلی میان جوامع علمی و فرهنگی ایران و روسیه می‌دانیم. یکی از محورهای مهم فعالیت بنیاد، حمایت از پژوهش‌های ایران‌شناختی و طرح‌های علمی مرتبط با ایران است؛ از جمله پژوهش در زمینه زبان فارسی، تاریخ، فلسفه، فرهنگ و تمدن اسلامی. ما تلاش می‌کنیم از پژوهش‌های علمی و انتشار آثار، ترجمه منابع، دسترسی پژوهشگران روس به منابع علمی ایران و گسترش ارتباطات حرفه‌ای میان دانشمندان دو کشور حمایت کنیم. من باور دارم که سرمایه اصلی روابط ایران و روسیه تنها توافق‌های رسمی و پیوندهای سیاسی یا اقتصادی نیست. سرمایه دیگری نیز وجود دارد که به همان اندازه اهمیت دارد: شناخت و درک متقابل ملت‌های ما. به همین دلیل، توسعه ایران‌شناسی در روسیه نه‌تنها برای جامعه علمی اهمیت دارد، بلکه می‌تواند به تعمیق تفاهم متقابل کمک کند و بنیانی فکری و فرهنگی برای توسعه هرچه بیشتر روابط ایران و روسیه فراهم آورد.
در پایان، مایلم صمیمانه از جناب آقای سفیر، ریاست انستیتو، استادان، پژوهشگران و تمامی شرکت‌کنندگان در برنامه امروز تشکر کنم. از توجه شما بسیار سپاسگزارم!
