نویسندگان: ایوت تاجاریان و گرتا گاسپاریان
مترجم: حمید قلی‌پور
چکیده
این مقاله به تحلیل سه حوزه مرتبط با یکدیگر می‌پردازد که در چارچوب آن‌ها، مسیحیان ارمنی ساکن اصفهان در دوره صفویه، سنت‌های هنری فارسی را فراگرفتند و به شیوه‌ای خلاقانه بازاندیشی و بازتفسیر کردند. در این پژوهش، سه موضوع بررسی می‌شود: اقتباس از فرم‌های معماری و تزئینی اسلامی در نمای بیرونی و تزئینات داخلی کلیساهای ارمنی جلفای نو؛ تصویرگری شاه مسلمان در نقاشی دیواری عمارت‌های بازرگانان مسیحی ارمنی، موسوم به خوجه‌ها؛ و انتقال مرکز کتابت نسخ خطی ارمنی که دو نسخه خطی انجیل نگهداری‌شده در ماتناداران (نسخه‌های خطی شماره ۶۷۸۵ و ۷۶۳۹) گواه آن هستند.
این پژوهش بر اساس تحلیل معماری، مقایسه‌های شمایل‌نگارانه و سبکی و نیز مطالعه انجامه‌های نسخه‌های خطی است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهند که این پدیده‌ها را نباید نشانه‌هایی از همسان‌سازی دینی تلقی کرد، بلکه باید آن‌ها را جلوه‌هایی از تعامل، سازگاری و مذاکره فرهنگی در بستر امپراتوری اسلامی دانست. مسیحیان ارمنی ضمن حفظ هویت دینی خود، عناصر سنت هنری فارسی را از طریق هم‌زیستی و دیپلماسی در آثارشان ادغام کردند؛ فرآیندی که به موجب آن نوعی سنتز دوفرهنگی و متمایز در بستر اسلامی شکل گرفت.
کلیدواژه‌ها: جلفا، جلفای نو، اصفهان، کوچ اجباری، عمارت‌های خوجه‌ها، کلیسای ارمنی، گنبد، کاشی‌کاری، نگارگری کتاب، انجیل.
