کتاب حاضر ۱۰۰۰ سند و مراسله عربی مربوط به اواخر قرن هجدهم تا اوایل قرن بیستم را از مجموعه نسخ خطی شرقی مؤسسه تاریخ، باستان‌شناسی و قوم‌شناسی مرکز فدرال پژوهشی داغستانِ آکادمی علوم روسیه به عرصه پژوهش علمی معرفی می‌کند؛ منابعی که بخش عمده آن‌ها پیش‌تر منتشر نشده بود.
این نامه‌ها و اسناد، منابع منحصربه‌فردی برای مطالعه رویدادهای تاریخی اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن بیستم، و همچنین زندگی و فعالیت‌های اقشار مختلف جامعه داغستان به شمار می‌روند.
این اثر نه‌تنها برای متخصصان تاریخ، بلکه برای طیف گسترده‌ای از خوانندگانی که به تاریخ داغستان علاقه‌مند هستند، جذاب خواهد بود.
معرفی محتوای کتاب
در میان مجموعه نامه‌ها و اسناد متنوع و پرشمارِ دستنویس که در مؤسسه تاریخ، باستان‌شناسی و قوم‌شناسی مرکز علمی داغستانِ آکادمی علوم روسیه نگهداری می‌شود، منابع و اسناد نامه‌نگاری عربی جایگاه ویژه‌ای دارند. نامه‌ها، اعم از شخصی و اداری، همواره حاوی حجم قابل‌توجهی از اطلاعات تاریخیِ منحصربه‌فرد هستند. از این رو، میراث نامه‌نگاری و اسنادی را باید منبعی منحصربه‌فرد برای مطالعه رویدادهای تاریخی در دوره‌های مختلف و نیز زندگی و فعالیت اقشار گوناگون جامعه داغستان دانست.
منابع نامه‌نگاری و اسناد داغستان، هرچند موضوع پژوهش‌های متعدد بوده‌اند، هنوز به‌طور کامل مورد مطالعه قرار نگرفتند و بخش قابل‌توجهی از آن‌ها هنوز وارد چرخه علمی نشده‌اند. از این رو، اثر حاضر می‌تواند سهم مهمی در مطالعه علمی منابع نامه‌نگاری و اسناد داغستان (اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن بیستم) داشته باشد.
از نظر موضوعی نامه‌ها و اسناد مورد بررسی تنوع بسیار زیادی دارند. این منابع حاوی اطلاعات تاریخی- جغرافیایی ارزشمند، انبوهی از اصطلاحات حقوقی و فقهی، نام‌های جغرافیایی و همچنین اطلاعاتی درباره پدیده‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی جامعه داغستان در فاصله اواخر قرن هجدهم تا اوایل قرن بیستم هستند. بخش قابل‌توجهی از این مجموعه را نامه‌های مربوط به دوره جنگ قفقاز تشکیل می‌دهد؛ جنگی که به درگیری‌های طولانی مدت میان امپراتوری روسیه و گروه‌های مختلف قفقاز انجامید. در کتاب حاضر از نامه‌هایی رونمایی می‌شود که ارتباط مستقیمی با یکی از رهبران برجسته تاریخ اقوام قفقاز و جنگ آن، یعنی امام شامیل، دارد. این نامه‌ها حاوی فرمان‌ها و دستورهای رسمیِ صادرشده از او و نایبان او هستند. اهمیت نامه‌های امام شامیل را می‌توان در روشن شدن رویدادهای مربوط به جنگ قفقاز و تصویری دقیق‌تر از نحوه ارتباط او با جامعه داغستان به شمار آورد.
هدف پژوهش حاضر، تبیین ویژگی‌های میراث نامه‌نگاری داغستان به‌مثابه یک منبع تاریخی، نظام‌مند کردن و توصیف مجموعه گسترده نامه‌های موجود، از جمله نامه‌های شخصیت‌های تاریخی شناخته‌شده و همچنین افراد عادیِ منطقه قفقاز شمالی در بازه زمانی پیش گفته است. افزون بر آن، اسنادی بررسی می‌شوند که شامل انواع مختلفی از فراخوان‌ها، اعلامیه‌ها، اسناد رسمی، گواهی‌ها و … است.
